Статистик әһәмиәтлелек
«Әһәмиәтле» — ғәҙел тәгәрмәстә ихтималлығы бәләкәй тигәнде аңлата, «ысын» йәки «файҙалы» тигәнде түгел.
0,05 p-ҡиммәте ғәҙел тәгәрмәс шундай уҡ бер яҡлы ҡалыпты егерме тапҡырҙың бер тапҡырында бирер ине тигәнде аңлата. Егерме тәгәрмәскә ҡараһағыҙ, береһе осраҡлы рәүештә тесты үтәсәк.
p-ҡиммәт нимә ул
Тәгәрмәс ғәҙел булғанда күҙәтелгәндән кәм булмаған тайпылышты күреү ихтималлығыматематикаИхтималлыҡҺөҙөмтәнең мөмкинлеге, 0-ҙән 1-гә тиклем йәки 0%-тан 100%-ҡа тиклем. Бер һан: 1/37 = 2,70%.Тулыһынса уҡыу →. Был тәгәрмәс тураһында түгел, ә билдәле фараз аҫтындағы мәғлүмәттәр тураһында раҫлау. 0,03 p-ҡиммәтелабораторияp-ҡиммәтТәгәрмәс ғәҙел булһа, күҙәтелгәненән кәм булмаған тайпылышты күреү ихтималлығы.Тулыһынса уҡыу → әйтә: ғәҙел тәгәрмәс быны 3% осраҡта эшләй. Ул «тәгәрмәстең тайпылышлы булыу ихтималлығы 97%» тимәй. Икенсе раҫлау өсөн тайпылышлы тәгәрмәстәрҙеңлабораторияТайпылышлы тәгәрмәсФизик етешһеҙлектәре арҡаһында ҡайһы бер күҙәнәктәре 1/37-нән йышыраҡ сыҡҡан тәгәрмәс. Һирәк осрай, уны меңәрләгән яҙып алынған әйләнеш буйынса ғына асыҡлап була.Тулыһынса уҡыу → башлыса ни тиклем йыш осрауын белергә кәрәк булыр ине, ә хәҙерге казинола улар бик һирәк, шуға күрә берҙән-бер әһәмиәтле һөҙөмтә табышҡа ҡарағанда осраҡлылыҡ булыуға күпкә ихтималыраҡ.
Күп тапҡыр сағыштырыу
Ғәҙел тәгәрмәстә үткәргән һәр тестың 5% кимәлендә үтеү мөмкинлеге 5%. Егерме тәгәрмәсте тикшерегеҙ — береһе үтә. Бер тәгәрмәсте егерме ваҡыт аралығында тикшерегеҙ — береһе үтә. Бер һайланманы 37 күҙәнәкйыһазКүҙәнәкРотордағы 37 номерлы бүлектең береһе. Шулай уҡ: ояҡ, соҡорсоҡ.Тулыһынса уҡыу → төркөмләүе, алты сектортәгәрмәсСекторТәгәрмәстәге күҙәнәктәрҙең өҙлөкһөҙ дуғаһы, өҫтәлдәге төркөмдән айырмалы.Тулыһынса уҡыу → төркөмләүе һәм өс төҫ төркөмләүе менән тикшерегеҙ — нимәлер үтәсәк. Дауаһы — мәғлүмәттәргә ҡарағансы тесты һайлау, уны бер тапҡыр үткәреү һәм яңы мәғлүмәттәрҙә раҫлау. «Тайпылышлы» тәгәрмәсте тапҡан ҡарап сығыу, ғәҙәттә, һөҙөмтәне үҙе тыуҙыра.
Әһәмиәтлелек һәм ҙурлыҡ
Бик ҙур һайланма әһәмиәтһеҙ тайпылышты ла әһәмиәтле итә ала. 1/37 урынына 1/36,5 йышлыҡ менән тура килгән күҙәнәк — ысын етешһеҙлек, ул бер нисә миллион әйләнештә әһәмиәтлелеккә өлгәшер ине һәм 35-кә 1 түләүҙәаҡсаТүләүОтҡан ставканың ҡайтарғаны, кире ҡайтарылған ставкаға өҫтәп «X-ҡа 1» тип күрһәтелә.Тулыһынса уҡыу → барыбер аҡса юғалтыр ине. Уйынсы өсөн эффекттың ҙурлығы мөһим: ниндәйҙер күҙәнәк 1/36 йәки яҡшыраҡ йышлыҡ менән тура киләме, һәм ни тиклем? Хи-квадрат тәгәрмәс тураһында һөйләй; ставка тураһында тик тура килеү йышлығы ғына һөйләй.
Ҡеүәт
Икенсе хата — булған тайпылышты күрмәй ҡалыу. 1 000 әйләнештә 1/30 йышлыҡлы күҙәнәк (бик ҙур тайпылыш) 5% кимәлендә осраҡтарҙың яҡынса яртыһында ғына асыҡлана. Быны зирәклек түгел, ә һайланма күләме төҙәтә. Һандарҙы һайланма күләме бите бирә.
Ғәмәли стандарт
Тайпылыш тураһындағы раҫлау ҡыҙыҡлы булһын өсөн: алдан һайланған тест, 0,05 урынына p < 0,01, оҡшаш күләмдәге бойондороҡһоҙ һайланмала ҡабатлау һәм ҡабатлағандан һуң өҫтөнлөклө күҙәнәктәрҙә 1/34 йәки яҡшыраҡ баһаланған тура килеү йышлығы. Был стандартҡа уйын тарихында бер нисә тапҡыр ғына өлгәшелгән һәм, асыҡ яҙмаларҙан күренеүенсә, хәҙерге ҡаралған тәгәрмәстә бер ҡасан да өлгәшелмәгән.
Һорауҙар
1920-се йылдарҙан килгән килешеү. Унда махсус бер нәмә лә юҡ; күп тәгәрмәсте ҡарап сыҡҡанда 0,01 — аҡыллыраҡ сик.
Ул, моғайын, бер төрлө һөҙөмтәләр бирмәй. Был крупье эффекты, яҙыу хатаһы йәки мәғлүмәт индереү проблемаһы булыуы ихтимал. Ҡабатлағыҙ.
Юҡ. Ул бүленештең боҙолоуын әйтә. Ҡайҙа икәнен сектор анализы һәм эффект ҙурлығы әйтә.
Күңелле математика
Башта үҙегеҙ сисеп ҡарағыҙ. Һәр сисеү йәшерелгән; әҙер булғас асығыҙ.
Хәбәр ителгән бер ике нуллетәгәрмәсНульБер ниндәй тигеҙ түләүле, дюжинаға йәки бағанаға ставка ла ҡапламаған берҙән-бер йәшел күҙәнәк; казино өҫтөнлөгөнөң сығанағы. Шулай уҡ: бер нуль, 0.Тулыһынса уҡыу → тәгәрмәстә беренсе дюжинаставкаДюжинаға ставка1–12, 13–24 йәки 25–36, 2:1 түләй.Тулыһынса уҡыу → 3 000 әйләнештә 742 тапҡыр төшкән. Был уртасанан нисә стандарт тайпылышҡаматематикаСтандарт тайпылышДисперсиянан квадрат тамыр; һөҙөмтәнең көтөлгән ҡиммәттән типик алыҫлығы.Тулыһынса уҡыу → түбәнерәк, һәм ғәҙел тәгәрмәс быны ни тиклем йыш эшләр ине?
Сисеүҙе күрһәтеү
Яуап Яҡынса 8,1 стандарт тайпылышҡа түбәнерәк. Ғәҙел тәгәрмәс быны яҡынса 3 × 10¹⁵ тырышыуҙа бер тапҡыр эшләр ине, йәғни бер ҡасан да. Һорау менән бергә баҫылған яуапта 11,75 тиелә; беҙ 8,07 алабыҙ.
Беренсе дюжина 38 күҙәнәктеңйыһазКүҙәнәкРотордағы 37 номерлы бүлектең береһе. Шулай уҡ: ояҡ, соҡорсоҡ.Тулыһынса уҡыу → 12-һен үҙ эсенә ала. 3 000 әйләнештә ул уртаса 3 000 × 12/38 = 947,4 тапҡыр тура килә, таралышы √(3 000 × 12/38 × 26/38) = 25,5.
742 уртасанан 205,4-кә түбәнерәк: 205,4/25,5 = 8,07 таралыш.
Ғәҙел тәгәрмәс өс таралышҡа кәм һөҙөмтәне яҡынса 740 тырышыуҙа бер тапҡыр бирә; һигеҙ таралышҡа кәмде — яҡынса 3 × 10¹⁵ тырышыуҙа бер тапҡыр (ҡыңғырау формалы һыҙыҡ, бер яҡ). Уҡыусының өс дюжинаның иң насарын күреүен иҫәпкә алыу мөһим бер нәмәне лә үҙгәртмәй. Бындай һөҙөмтә тәгәрмәстең йәки иҫәптең дөрөҫ булмауын күрһәтә. Бер нулле тәгәрмәстә шул уҡ иҫәп 9,0 таралышҡа түбән булыр ине (уртаса 973,0, таралыш 25,6).
Көлкө өсөн тәнәфес
Егерме ғәҙел тәгәрмәстең береһе «әһәмиәтле». Был һандың мәғәнәһе шул.
Сығанаҡтар
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Ask the Wizard”, рулетка тураһында һорауҙар.